BR 12 – Podkładka pod talerz gramofonowy – Oyaide

Akcesoria gramofonowe · Mata na talerz

Styk talerza z płytą to jeden z najbardziej niedocenianych punktów całego toru analogowego. To, co się tam dzieje — albo nie dzieje — decyduje o tym, czy igła odczytuje rowek mechanicznie wyciszony, czy taki, który odbija z powrotem drgania strukturalne przejęte od talerza. Oyaide BR-12 to odpowiedź japońskiego producenta dokładnie na to pytanie: stożkowo ukształtowana mata z kauczuku butylowego z domieszką drobnoziarnistego wolframu.

Kauczuk butylowy należy do elastomerów o najniższej sprężystości odbicia w ogóle — pochłania energię drgań i uderzeń, zamieniając ją w ciepło zamiast oddawać z powrotem. Do tego dochodzi jego wysoka zdolność izolacji elektrycznej, która sprzyja gromadzeniu ładunków statycznych na powierzchni styku znacznie mniej niż wiele tworzyw sztucznych. Wtopiony wolfram podnosi ten efekt na inny poziom: przy gęstości około 19 g/cm³ znajduje się praktycznie na poziomie złota i uchodzi w technice wibroizolacji za bezołowiowy materiał tłumiący pierwszego wyboru. Masa i tłumienie wewnętrzne pracują więc ramię w ramię — swoimi 385 gramami BR-12 wyraźnie uspokaja nawet masywne talerze.

BR-12 ma nietypowo dobrze udokumentowaną historię powstania. Na początku był MJ-12, aluminiowa mata Oyaide — z charakterystycznym stożkiem i precyzyjnie zaprojektowanym układem otworów. W 2011 roku pojawił się BR-ONE, mata z kauczuku butylowego o grubości zaledwie 1 mm, pomyślana jako warstwa tłumiąca pod MJ-12, która jednak szybko sprawdziła się także samodzielnie: ponad 2000 sztuk sprzedanych w ciągu roku.

Ten sukces stał się dla Oyaide punktem wyjścia do systematycznego programu materiałowego. W próbach mieszania z różnymi dodatkami tłumiącymi wolfram okazał się wyraźnie lepszy brzmieniowo. Równolegle wyszło na jaw, że stożkowy kształt i układ otworów MJ-12 znakomicie sprawdzają się również na podłożu gumowym. BR-12 jest konsekwencją obu tych ustaleń — geometria MJ-12, materiał BR-ONE, uszlachetniony wolframem. Nadal można go stosować jako element tłumiący pod MJ-12, pochłaniający jego drgania resztkowe, ale pełnię możliwości pokazuje jako samodzielna mata.

Za tą nazwą stoi firma z historią: Oyaide Electric została założona w 1952 roku przez Kazujiego Oyaide jako niewielki sklep z przewodami w Akihabarze, tokijskiej dzielnicy elektroniki. Ze specjalisty od drutów nawojowych i przewodów przemysłowych wyrósł przez dekady jeden z najbardziej cenionych na świecie producentów wtyków sieciowych, kabli i akcesoriów analogowych — konsekwentnie Made in Japan, z głębokością produkcji typową dla japońskich manufaktur.

Mata ma przy krawędzi zewnętrznej 5 mm i zwęża się ku środkowi pod kątem 1,0°. Ten płaski stożek nie jest detalem stylistycznym, lecz zasadą działania: po nałożeniu stabilizatora lub docisku płyty o masie co najmniej około 300 gramów płyta zostaje pociągnięta w dół na środku, podczas gdy jej strefa zewnętrzna dociskana jest jednocześnie do wyżej położonego obszaru obrzeża. Wypaczenia, wybrzuszenia i falowanie krawędzi zostają wyrównane w takim stopniu, w jakim jest to w ogóle możliwe bez podciśnieniowego przyssania. Dla igły oznacza to stałą, a nie zmienną powierzchnię podparcia — składowe modulacji pionowej, które nie mają nic wspólnego z muzyką, po prostu znikają z sygnału.

W strefie stożka rozmieszczono 18 tzw. tuning holes. Rozwiązują one problem znany każdemu, kto próbował już grubej maty gumowej: pełna guma tłumi wprawdzie niezawodnie, ale często odbiera odtwarzaniu również powietrze, rysunek szczegółu i atak — przekaz sprawia wrażenie przyhamowanego. Zmniejszona powierzchnia styku zapobiega dokładnie temu zagłuszaniu i usuwa wyłącznie zakłócające dźwięki towarzyszące, nie naruszając rozpędu muzyki. Praktyczny efekt uboczny: otwory służą jako zagłębienia na palce przy zdejmowaniu z talerza płyt 10-calowych i singli.

Świadomie dobrano również średnicę zewnętrzną. Przy 294 mm BR-12 pozostaje tuż poniżej 300 mm płyty długogrającej — krawędź płyty wystaje minimalnie i daje się bez wysiłku uchwycić. Sama krawędź maty jest uformowana w wargę, dzięki czemu równie łatwo zdejmuje się ją z talerza. To ten rodzaj detalu, po którym poznaje się produkt nie tylko obliczony, ale i rzeczywiście używany.

Brzmieniowo BR-12 działa jednocześnie na dwóch płaszczyznach. Połączenie masy i tłumienia wewnętrznego uspokaja talerz i rozprasza mikrorezonanse, zanim dotrą one do rowka — efektem jest słyszalnie bardziej uporządkowany, pozbawiony zmętnienia obraz dźwiękowy ze stabilniejszym odwzorowaniem i lepiej wyrysowanym fundamentem basu. Równocześnie wysoki współczynnik tarcia kauczuku butylowego zapewnia siłowy kontakt z płytą: leży ona pewnie i bez poślizgu, nawet przy wkładkach o wysokiej sile nacisku. Ruch igły staje się spokojniejszy, odczyt rowka precyzyjniejszy.

W praktyce warto zwrócić uwagę na dwie rzeczy. Po pierwsze wysokość ramienia: 5 mm odpowiada grubości wielu fabrycznych mat gumowych — w takich przypadkach BR-12 jest bezpośrednią wymianą bez korekty VTA. Kto natomiast przechodzi z cienkiej maty filcowej lub 1-milimetrowej, powinien odpowiednio podnieść ramię, aby przywrócić pionowy kąt odczytu do zakresu docelowego. Po drugie masa dodatkowa: mata plus stabilizator to szybko 700 do 1000 gramów na talerzu. W gramofonach z subchassis może więc okazać się konieczna ponowna regulacja zawieszenia; w konstrukcjach paskowych ze słabszym silnikiem warto po zmianie sprawdzić stabilność obrotów. Wygodne na co dzień: ponieważ pracuje się z matą i dociskiem, a nie z klemą czy pierścieniem obwodowym, płytę można wymieniać przy obracającym się talerzu — przy napędach masowych o długim czasie rozpędzania to realny zysk komfortu.

W zestawie znajduje się tarcza stroboskopowa z kartonu powlekanego PP, obejmująca wszystkie trzy popularne prędkości (33, 45 i 78 obr./min) zarówno dla 50, jak i 60 Hz częstotliwości sieci. Na tej samej tarczy nadrukowano dodatkowo wzornik zwisu o zakresie pomiarowym od 5 do 30 mm — realnie przydatne narzędzie do ustawienia wkładki, którego przy macie w tej klasie cenowej nie sposób uznać za oczywistość.