Jak wybrać wkładkę Ortofon: 2M, MM czy MC?

Jak wybrać odpowiednią wkładkę Ortofon

Która wkładka pasuje do Państwa gramofonu, przedwzmacniacza gramofonowego i Państwa uszu?

Żaden element nie kształtuje brzmienia płyty tak mocno jak wkładka. To jedyna część systemu, która ma bezpośredni kontakt z płytą – czego nie wydobędzie z rowka, tego żaden wzmacniacz już nie odzyska. Duńska firma Ortofon buduje wkładki od ponad stu lat, od solidnych modeli MM dla początkujących po ręcznie wykonywane referencyjne wkładki z ruchomą cewką.

Ten poradnik prowadzi przez wszystko, co liczy się przy wyborze: konstrukcję, przedwzmacniacz gramofonowy, ramię, szlif igły i odpowiednią serię. Wszystko o igłach zamiennych, ulepszeniach i pielęgnacji znajdą Państwo w naszym poradniku o igłach Ortofon.

Ortofon: ponad 100 lat doświadczenia z Danii

Ortofon został założony w 1918 roku w Kopenhadze jako Electrical Fono Film Company i początkowo opracował metodę synchronicznego zapisu dźwięku na taśmie filmowej. Z tej wiedzy o zamianie ruchu mechanicznego na sygnały elektryczne wyrosła dzisiejsza główna działalność: wkładki gramofonowe. Nazwa oznacza „właściwy dźwięk” – od greckich słów orto (właściwy) i fon (dźwięk).

W 1948 roku pojawiła się pierwsza wkładka z ruchomą cewką, a w 1959 roku SPU („Stereo Pick-Up”) – jedna z pierwszych wkładek stereo w ogóle, produkowana do dziś. W 1978 roku Concorde ze zintegrowanym headshellem wyznaczyła nowe standardy wśród DJ-ów. Produkcja nadal odbywa się w Nakskov na wyspie Lolland, a wiele wkładek MC powstaje ręcznie. Dla Państwa oznacza to wąskie tolerancje produkcyjne i oryginalne igły dostępne przez wiele lat.

Jak działa wkładka gramofonowa

Gdy cewka porusza się w polu magnetycznym – lub magnes w pobliżu cewki – powstaje napięcie. Zależność tę odkrył w 1820 roku – co pasuje do Ortofonu – duński fizyk Hans Christian Ørsted. We wkładce współpracują w tym celu trzy elementy.

Diament prowadzony jest w rowku z siłą nacisku ok. 1–4 g – nieoprawiony diament (nude) ma mniejszą masę niż oprawiony (tipped) i dokładniej odczytuje rowek. Wspornik igły przenosi ruch; standardem jest aluminium, wkładki wysokiej klasy wykorzystują rubin, szafir, bor lub diament, np. 2M Black LVB 250 ze wspornikiem z boru. W generatorze magnes i cewki zamieniają ruch na napięcie.

MM czy MC – która konstrukcja jest dla Państwa?

W systemie Moving Magnet (MM) wspornik igły porusza maleńkim magnesem między nieruchomymi cewkami. W systemie Moving Coil (MC) cewki – zwykle tylko 15–20 ręcznie nawiniętych zwojów – znajdują się bezpośrednio na wsporniku igły. Masa ruchoma jest więc wyjątkowo mała: wyższa rozdzielczość, precyzyjniejsze impulsy, bardziej przestrzenne brzmienie. Ceną jest bardzo niskie napięcie wyjściowe. Nawiasem mówiąc, również głowica tnąca w tłoczni pracuje na zasadzie ruchomej cewki.

Specjalność Ortofonu: OM i Concorde wykorzystują opatentowaną zasadę VMS (Variable Magnetic Shunt), odmianę zasady Moving Iron – elektrycznie są jednak w pełni kompatybilne z każdym wejściem MM.

Przedwzmacniacz gramofonowy: niedoceniany partner

Przedwzmacniacz gramofonowy wzmacnia bardzo słaby sygnał i koryguje go zgodnie z charakterystyką RIAA. Wzmocnienie i obciążenie elektryczne muszą pasować do wkładki.

Wkładki MM potrzebują ok. 40 dB wzmocnienia i impedancji wejściowej 47 kΩ. Ważna jest też pojemność wejścia phono i kabla ramienia – dla serii 2M Ortofon zaleca ok. 150–300 pF.

Wkładki MC potrzebują 60–70 dB i niskoimpedancyjnego obciążenia. Wkładki MC Ortofon pracują zwykle od ok. 20 Ω, wiele brzmi szczególnie zrównoważenie przy 100–200 Ω – warto porównać je odsłuchowo.

Ramię, masa i montaż

Masa ramienia, masa wkładki i podatność igły (compliance) wyznaczają częstotliwość rezonansową. Ortofon podaje jako optymalne 7–12 Hz, a 6,5–7 i 12–14 Hz jako zwykle bezproblemowe. Gdy jest zbyt niska, wkładka reaguje na falowanie płyty; gdy zbyt wysoka, rezonanse zabarwiają dźwięk.

Wzór praktyczny: rezonans ≈ 159 ÷ √(M × C), gdzie M = masa całkowita w gramach, a C = podatność w µm/mN. Przykład: 2M Red (7,2 g, 20 µm/mN) na ramieniu 11 g z 0,6 g śrub daje 159 ÷ √(18,8 × 20) ≈ 8,2 Hz – pasuje.

Większość wkładek Ortofon korzysta ze standardowego mocowania półcalowego (12,7 mm). Serię OM można też kupić zamontowaną na headshellu; Concorde i klasyczne modele SPU mają zintegrowany headshell z bagnetem SME. SPU waży więc ok. 30 g – potrzebuje ciężkiego ramienia z wystarczającą przeciwwagą albo wersji SPU w standardowej obudowie, jak SPU #1 S.

Szlif igły decyduje o szczegółowości

Im bardziej powierzchnia styku igły przypomina rylec, którym nacięto rowek, tym precyzyjniej odczytuje ona wysokie tony i rowki wewnętrzne. Precyzyjne szlify rozkładają ponadto nacisk na większą powierzchnię, oszczędzając płytę.

Warunek dla precyzyjnych szlifów: staranna regulacja overhangu, azymutu i wysokości ramienia.

Wszystkie serie Ortofon w skrócie

W każdej serii kolory oznaczają poziom – Red na początek, wyżej Blue, Bronze i Black. Wszystkie modele znajdą Państwo w kategorii Wkładki Ortofon.

Mono i szelak: Prawdziwe wkładki mono, takie jak 2M Mono SE czy MC Cadenza Mono, nie przekazują pionowych składowych rowka jako sygnału – płyty mono brzmią spokojniej. Do płyt szelakowych przeznaczona jest wkładka 2M 78.

Który Ortofon do jakiego zestawu?

Mają Państwo już wkładkę MM Ortofon? Lepsza igła to często tańsza droga do lepszego brzmienia – więcej w naszym poradniku o igłach Ortofon.

Najczęściej zadawane pytania o wkładki Ortofon

Co jest lepsze: wkładka MM czy MC?

Żadna konstrukcja nie jest z założenia lepsza. Wkładki MC zwykle oferują wyższą rozdzielczość, ale wymagają przedwzmacniacza MC lub transformatora step-up. Wysokiej klasy wkładka MM, taka jak 2M Black, może przewyższyć prostą wkładkę MC – decyduje dopasowanie do systemu.

Ortofon 2M Red czy 2M Blue – jaka jest różnica?

Obie korzystają z tego samego generatora, różnica tkwi w igle: 2M Red ma oprawiony diament eliptyczny, 2M Blue – nieoprawiony diament eliptyczny o mniejszej masie ruchomej. 2M Blue brzmi bardziej szczegółowo i dynamicznie. 2M Red można ulepszyć do 2M Blue przez wymianę igły.

Czy do wkładki MC potrzebuję nowego przedwzmacniacza?

Tylko jeśli Państwa przedwzmacniacz nie ma wejścia MC. Alternatywnie transformator step-up MC podnosi napięcie do poziomu MM, dzięki czemu można korzystać z istniejącego wejścia MM.

Czy Ortofon SPU pasuje do każdego ramienia?

Nie. Klasyczne modele SPU ze zintegrowanym headshellem ważą ok. 30 g i wymagają ciężkiego ramienia z bagnetem SME oraz wystarczającej przeciwwagi. Do lżejszych ramion dostępne są wersje SPU w standardowej obudowie.

Czy warto kupić wkładkę mono?

Przy wielu płytach mono – tak: wkładka mono, taka jak 2M Mono SE, pomija pionowe składowe rowka i słyszalnie redukuje szumy oraz zakłócenia.

Nadal mają Państwo wątpliwości? Chętnie pomożemy.

Prosimy podać nam model gramofonu, ramienia i przedwzmacniacza – polecimy odpowiednią wkładkę Ortofon.